Ruisonderdrukking in de camera: wanneer zet je het aan bij nacht

Nachtfotografie is magisch. Stadslampen gloeien, sterren twinkelen en de wereld ziet er opeens heel anders uit.

Maar er is een addertje onder het gras: ruis. Zodra je in het donker fotografeert, wil je camera nog wel eens korrelig worden.

Niets frustrerender dan een perfect moment dat verpest wordt door groene en paarse vlekken. Gelukkig heeft elke camera een ingebouwde oplossing: ruisonderdrukking. Maar wanneer zet je die nu eigenlijk aan? In dit artikel lees je precies hoe je de knoppen moet draaien voor de schoonste nachtfoto’s.

Wat is ruis eigenlijk?

Voordat we in de instellingen duiken, is het handig om te begrijpen wat er gebeurt.

Ruis is eigenlijk digitale korreligheid. Het lijkt een beetje op het oude fotorolletje met veel korrel, maar dan minder charmant. Je camera heeft een ISO-waarde. Hoe hoger de ISO, hoe lichtgevoeliger je sensor wordt.

Handig in het donker! Maar er zit een prijskaartje aan vast: hoe hoger de ISO, hoe meer ruis er ontstaat.

Je ziet dan felle kleurvlekken (chromatische ruis) of korrelige vlekken in de schaduwen (luminantieruis).

Ruisonderdrukking is een software-trucje van je camera om deze ruis glad te strijken. Klinkt ideaal, maar het heeft ook nadelen.

De valkuil van ruisonderdrukking

Waarom zetten we het niet gewoon altijd aan? Omdat ruisonderdrukking ten koste gaat van scherpte en details.

De camera moet pixels met elkaar vergelijken en “schoonmaken”. Hierdoor kunnen fijne details, zoals textuur in een gebouw of de structuur van bladeren, wat vaag worden.

Het is een beetje alsof je een foto bewerkt met een zachte gum: de vlekken zijn weg, maar de randjes worden minder scherp. Bij nachtfotografie is dit effect nog sterker. Donkere delen hebben nu eenmaal meer last van ruis. Als je de ruisonderdrukking op een te hoge stand zet, verlies je veel detail. De truc is dus om de balans te vinden tussen een schone foto en een scherpe foto.

Wanneer moet je ruisonderdrukking inschakelen?

De meeste camera’s hebben twee hoofdinstellingen: Long Exposure Noise Reduction (lange belichting) en High ISO Noise Reduction.

1. Lange belichtingstijden (Long Exposure Noise Reduction)

Laten we ze per situatie bekijken. Maak je een foto met een sluitertijd langer dan een seconde? Bijvoorbeeld een sterrenhemel of lichtsporen op de weg? Dan is het slim om deze functie aan te zetten.

Hoe het werkt: De camera maakt twee foto’s achter elkaar. De eerste foto is je eigenlijke opname.

De tweede foto is een “donkere frame” foto. Dat is een foto met exact dezelfde sluitertijd, maar de sluiter blijft dicht.

De camera meet hiermee de thermische ruis (hot pixels) die door de sensor ontstaat bij langere belichtingen. Die ruis wordt vervolgens van je foto afgetrokken. Waarom aan? Het verwijdert specifieke ruis die ontstaat door opwarming van de sensor, vooral zichtbaar bij lange sluitertijden.

2. Hoge ISO-waarden (High ISO Noise Reduction)

Het resultaat is een schonere foto. Waarom uit? Het proces duurt even.

Als je een lange belichting van 30 seconden maakt, moet je camera daarna ook nog 30 seconden “denken” voordat je weer een nieuwe foto kunt maken. Dit breekt je flow. Voor straatfotografie in het donker is dit dus vaak onhandig.

Als je in het donker fotografeert zonder statief, moet je de ISO vaak flink omhoog draaien (denk aan ISO 3200, 6400 of zelfs 12.800).

Hier schiet de High ISO Noise Reduction te hulp. Deze functie analyseert je foto direct na het maken en haalt de korreligheid eruit.

• Laag: Bijna geen verlies van scherpte, maar ruis is nog duidelijk zichtbaar bij hoge ISO’s.
• Normaal: Een goede balans. Ruis wordt goed onderdrukt zonder al te veel details te verliezen.
• Hoog: De foto wordt erg glad, maar details verdwijnen vaak als sneeuw voor de zon. Dit kan er soms “plastic” uitzien.

Je vindt deze instelling vaak in het menu onder “Foto-beeldkwaliteit” of “Ontwikkelingsinstellingen”.

De niveaus: De meeste camera’s hebben drie standen: Laag, Normaal en Hoog. Mijn advies: Zet deze functie bij nachtfotografie op Laag of Uit. Waarom? Omdat je de ruis later op je computer veel beter en gecontroleerder kunt verwijderen met software als Lightroom of DxO PureRAW. Die programma’s zijn slimmer dan de ingebouwde chip van je camera. Als je het nu alvast glad strijkt, ben je die details voor altijd kwijt.

De gouden tip: fotografeer in RAW

Wil je serieus aan de slag met nachtfotografie? Zet je camera dan op RAW (of RAW+JPEG).

Een JPEG-bestand is een samengeperste foto waarop de ruisonderdrukking al is toegepast. Je kunt dit niet meer ongedaan maken. Een RAW-bestand bevat alle onbewerkte data van de sensor.

Je kunt in de nabewerking de ruis veel preciezer verwijderen dan je camera ooit zou kunnen. Bovendien kun je later alsnog kiezen hoeveel nadruk je op details legt versus het gladmaken van de korrel.

Probeer dit eens: schiet een foto in RAW met High ISO Noise Reduction op Uit.

Bekijk het bestand op je computer. Vervolgens schiet je dezelfde foto met de functie op Normaal. Vergelijk ze op 100% zoom. Je zult zien dat de RAW-versie meer flexibiliteit biedt, ook al ziet de JPEG er op het schermpje van je camera soms iets netter uit.

Praktische situaties: wat te doen?

Laten we de theorie vertalen naar de praktijk. Hier zijn drie scenario’s:

Scenario A: Landschap in het donker (met statief)

Je staat op een donkere plek met een statief. Je sluitertijd is lang (5 tot 30 seconden).

Je ISO staat op 100. Instelling: Zet Long Exposure Noise Reduction aan. De kans op hot pixels is hier het grootst.

Je hoeft je geen zorgen te maken over bewegingsonscherpte, dus het wachten tussendoor is geen probleem. High ISO Noise Reduction kun je uitzetten, want je ISO is laag.

Scenario B: Stadsstraat zonder statief

Je loopt door de stad en maakt foto’s uit de hand. Je sluitertijd moet snel zijn (bijv. 1/60e seconde) om beweging tegen te gaan. Je ISO schiet omhoog naar 6400.

Instelling: Zet Long Exposure Noise Reduction uit (je gebruikt geen lange sluitertijden).

High ISO Noise Reduction zet je op Laag of Uit. Je camera schiet nu snel achter elkaar. In de nabewerking haal je de ruis weg.

Als je de ruis in de camera al te agressief verwijdert, worden de schaduwen vaak heel smerig en vaag. Dit is de ultieme test.

Scenario C: Sterren fotograferen

Je wilt fijne sterren vastleggen zonder dat ze uitlopen. Instelling: Zet zowel High ISO Noise Reduction als Long Exposure Noise Reduction uit. Waarom? Omdat je de ruis later heel secuur wilt bewerken.

De ingebouwde ruisonderdrukking van de camera kan sterren soms “opeten” omdat het denkt dat het ruis is. Je wilt de controle houden.

Maak je een extreem lange belichting (bijvoorbeeld 10 minuten met een intervalometer)?

Dan is Long Exposure Noise Reduction wel handig tegen hot pixels, maar test dit van tevoren.

Het effect van je camera-sensor

De grootte van je sensor speelt een enorme rol. Een camera met een kleine sensor (zoals in een compactcamera of smartphone) heeft veel meer last van ruis dan een camera met een grote full-frame sensor.

Full-frame camera’s (zoals die van Canon, Nikon of Sony) hebben grotere pixels. Deze vangen meer licht op, waardoor je minder snel hoge ISO-waarden nodig hebt. Heb je een APS-C camera? Dan moet je iets voorzichtiger zijn met ruis, maar met de juiste instellingen maak je nog steeker prachtige nachtfoto’s.

Conclusie

Ruisonderdrukking is een handig hulpmiddel, maar geen magische knop die alles oplost. Voor de beste nachtfoto’s geldt: minder is soms meer.

Gebruik Long Exposure Noise Reduction bij langere belichtingen om hot pixels te verwijderen. Gebruik High ISO Noise Reduction met mate, of zet hem uit en bewerk je RAW-bestanden later op de computer. De volgende keer dat je ’s nachts op pad gaat, speel je even met deze instellingen.

Je zult merken dat je foto’s scherper en levendiger worden. Dus pak je camera, zoek het donker op en probeer het uit.

De nacht is jouw canvas!