De stad slaapt nooit, en al helemaal niet als de zon ondergaat. Amsterdam verandert ’s nachts in een magisch schouwspel van licht en schaduw. De grachten weerspiegelen de lantaarns, de neonreclames knipperen en de straten zijn opeens een stuk leger.
▶Inhoudsopgave
Dan trek je natuurlijk je camera tevoorschijn. Maar mag dat zomaar?
Wanneer heb je toestemming nodig? En wat als er per ongeluk iemand op de foto staat? In dit artikel lees je precies wat wel en niet mag op straat, zonder ingewikkelde juridische taal.
De basis: wat is een openbare plek eigenlijk?
In Nederland mag je in principe overal fotograferen waar je mag zijn. Dat is het uitgangspunt. Een openbare plek is een locatie waar iedereen mag komen zonder dat je een ticket hoeft te kopen of een hek over hoeft te klimmen.
Denk aan straten, parken, pleinen en openbaar vervoer stations. Zelfs als je vanaf de openbare weg een privétuin in fotografeert, is dat vaak toegestaan.
De wet beschermt je recht op informatievrijheid en kunstuiting. Als fotograaf in Amsterdam bij nacht mag je dus gewoon je gang gaan.
Toch zit er een grens aan. Je mag niet zomaar overal met een flits in iemands gezicht staan te fotograferen. Hoewel de locatie openbaar is, heeft iedereen recht op privacy op een plek waar hij of zij redelijkerwijs privacy verwacht. Dit is vaak een grijs gebied, maar in de praktijk valt het reuze mee als je een beetje oplet.
Regels voor mensen op de foto
Het draait vaak om de vraag: is de persoon het hoofdonderwerp of niet? Er bestaat geen wet die letterlijk spreekt over een '150-graden regel', maar het is een handige vuistregel die fotografen vaak gebruiken.
Stel je voor dat je een lens opzet. Fotografeer je iemand van opzij of van achteren, terwijl hij of zij in een brede straat loopt? Dan is de persoon vaak 'toevallig' in beeld.
De 150-graden regel (vuistregel)
Dit is meestal toegestaan. Richt je de camera specifiek op één persoon vanuit een hoek smaller dan 150 graden?
Dan ben je het onderwerp aan het uitlichten. In dat geval is het verstandiger om toestemming te vragen, vooral als je de foto commercieel gaat gebruiken. De wet onderscheidt twee situaties: journalistiek en commercieel. Maak je een sfeerfoto van de Kalverstraat om 02:00 uur ’s nachts voor een fotowedstrijd?
Wat is een redelijk belang?
Dan is het belang van de fotograaf vaak zwaarder dan het privacybelang van de voorbijganger, mits de persoon niet herkenbaar is als individu. Gebruik je diezelfde foto voor een advertentie van een camera?
Dan ligt dat anders. Als iemand herkenbaar is en je gebruikt de foto commercieel, heb je altijd toestemming nodig. Amsterdam is trouwens een beetje een uitzondering qua drukte.
Overdag is het bijna onmogelijk om foto’s te maken zonder mensen erop. ’s Nachts is het rustiger, waardoor je makkelijker foto’s maakt waarop niemand herkenbaar in beeld is.
Dit verlaagt de drempel voor wat mag en wat niet.
Fotograferen op specifieke nachtelijke locaties
Niet alle openbare plekken in Amsterdam zijn hetzelfde. Vooral ’s nachts verandert het karakter van sommige locaties. De prostitutiebuurt in het centrum is openbaar toegankelijk, maar er gelden wel extra regels.
De gemeente Amsterdam heeft specifieke beleidsregels voor fotografie in dit gebied. Hoewel het openbaar is, wordt het vaak als onwenselijk beschouwd om portretten te maken van sekswerkers zonder hun toestemming.
De Wallen (De Wallen)
Dit gaat verder dan de normale privacywetgeving; het gaat om respect en veiligheid. De gemeente kan optreden als je hinderlijk gedrag vertoont.
Als toerist of fotograaf is het slim om je camera niet te nadrukkelijk op individuele sekswerkers te richten. Maak je een groepsfoto van de sfeer? Dat is vaak minder problematisch, maar wees je bewust van de context.
Stations en het OV
NS-stations zijn in principe openbaar, maar ze vallen onder de regels van de vervoerder.
Het is verboden om commerciële opnames te maken zonder toestemming van de NS. Voor persoonlijk gebruik mag het wel. ’s Nachts is het op stations als Amsterdam Centraal of Amstel vaak verlaten, wat prachtige foto’s oplevert. Let wel op: veiligheidsmedewerkers kunnen je aanspreken als je met een statief over de rails gaat hangen. Blijf altijd achter de gele lijn.
Horeca en nachtclubs
Als je vanaf de straat een café of club fotografeert, zit je goed. Je staat op openbaar terrein.
Zodra je binnenstapt, verandert de status. Horecagelegenheden zijn privéterrein. De eigenaar mag fotografie verbieden.
Als je binnen bent en je maakt foto’s van gasten, is het aan te raden om toestemming te vragen, hoewel het nachtleven vaak een grijze zone is. Een foto van een volle dansvloer is anders dan een close-up van iemands gezicht.
Techniek en materialen bij nachtfotografie
De apparatuur die je gebruikt, kan invloed hebben op hoe je wordt waargenomen.
Statieven en tripods
Er is geen verbod op het gebruik van statieven in de openbare ruimte in Amsterdam. Je mag dus prima je statief opzetten om een lange sluitertijd te nemen van de grachten. Echter, de APV (Algemene Plaatselijke Verordening) verbiedt het hinderlijk of gevaarlijk bezig zijn.
Zet je statief midden op een drukke brug op een zaterdagnacht? Dan ben je een obstakel.
Flitsers en licht
Zet je hem op een rustig pleintje of aan de waterkant? Geen enkel probleem.
Wees verkeersveilig en houd voetpaden vrij. Gebruik van flits is toegestaan, maar het kan hinderlijk zijn. Een felle flits kan verblinden, vooral in het donker. Als je iemand uit het niets in het gezicht flitst, kan dit gezien worden als vernieling van de nachtrust of hinderlijk gedrag. Gebruik liever een continue lichtbron of een flits met een bounce-card om het licht te verspreiden.
Commercieel versus persoonlijk gebruik
Dit is het belangrijkste onderscheid. Je maakt foto’s voor je eigen portfolio, Instagram of om later te bekijken.
Persoonlijk gebruik
Zolang je geen portretten maakt waarbij iemand duidelijk het hoofdonderwerp is en herkenbaar is, mag je deze foto’s gewoon publiceren. Dit valt onder persoonlijk gebruik.
Wil je de foto’s verkopen aan een stockbureau, gebruiken in een reclame of publiceren in een boek? Dan moet je toestemming hebben van iedereen die herkenbaar in beeld is. Dit is de portretrecht-wetgeving. Als je een straatfotografie maakt waarop 50 mensen staan, maar ze zijn vaag of slechts silhouetten, dan is toestemming vaak niet nodig.
Commercieel gebruik
Maar als je één persoon scherp in beeld brengt, en die persoon is herkenbaar, en je gebruikt het commercieel?
Dan moet je een model release (toestemmingsformulier) hebben.
Politie en toezicht
Als de politie je aanspreekt terwijl je aan het fotograferen bent, wees dan rustig en beleefd.
Je hebt het recht om te fotograferen op openbare plekken. De politie mag je niet zomaar je camera afnemen of je gegevens vragen zonder reden.
Wel mogen ze je vragen om te stoppen als je hinderlijk bent of de openbare orde verstoort. In Amsterdam is de surveillance ’s nachts aanwezig. Vooral in het centrum en bij de Wallen zul je veel politie zien. Zolang je je gedraagt en geen rare capriolen uithaalt (zoals het blokkeren van de weg), is er geen reden tot zorg.
Conclusie: geniet, maar wees bewust
Fotograferen in Amsterdam bij nacht is een geweldige ervaring. De stad is op zijn mooist als de massa slaapt.
De regels zijn niet zo streng als veel mensen denken. Je mag gewoon op straat lopen met je camera. Je mag foto’s maken van de stad en de mensen, zolang je maar rekening houdt met privacy en hinder.
Onthoud de vuistregel: fotografeer je een sfeerbeeld? Dan mag dat meestal wel.
Fotografeer je iemand specifiek voor een commercieel doel? Vraag toestemming. Blijf uit de voetpaden, wees beleefd tegen politie en bewoners, en houd rekening met het auteursrecht op nachtfoto's van Amsterdam, dan wordt je nachtelijke fotosessie een succes.